بررسی چالشهای بیمه اجباری رانندگان تاکسیهای اینترنتی در اقتصاد دیجیتال ایران
در دنیای امروز، اقتصاد دیجیتال به عنوان یکی از محورهای اصلی رشد و توسعه کشورها مطرح شده است و پلتفرمهای تاکسیهای اینترنتی نقش بسزایی در این جریان ایفا میکنند. با این حال، مسائل حقوقی و اقتصادی پیرامون نحوه بیمهپردازی رانندگان این پلتفرمها، به ویژه طرح بیمه اجباری که اخیراً در مجلس شورای اسلامی مطرح شده، به یکی از چالشهای اساسی این حوزه تبدیل شده است. طرحی که هدف آن حمایت از رانندگان است، اما نگرانیهایی در خصوص نحوه اجرا و تبعات اقتصادی و اجتماعی آن وجود دارد.
نشستی با عنوان «حق بیمه اجباری؛ چالشی بزرگ در مسیر اقتصاد دیجیتال» با حضور نمایندگان اتاق اصناف ایران، اتحادیه کسبوکارهای مجازی، انجمن تجارت الکترونیک تهران و مدیران ارشد پلتفرمهای تاکسی اینترنتی مثل اسنپ و تپسی در تاریخ ۸ آذر برگزار شد. این نشست به بررسی دقیق ابعاد حقوقی، اقتصادی و اجرایی طرح بیمه اجباری رانندگان اختصاص یافت و زمینهساز تبادل نظر کارشناسی و پاسخگویی شفاف به دغدغههای رسانهها شد.
طرح بیمه اجباری رانندگان تاکسیهای اینترنتی: جزئیات و ابعاد اجرایی
بر اساس پیشنهادی که تأمین اجتماعی تحت بررسی دارد و در کمیسیون مشترک مجلس مطرح است، همه رانندگان فعال در پلتفرمهای تاکسی اینترنتی، فارغ از میزان فعالیت یا وضعیت اشتغال، باید تحت پوشش بیمه اجباری قرار بگیرند. در این طرح مقرر شده ۲ تا ۶ درصد به هر سفر اضافه شود تا این مبلغ به صورت مستقیم و برخط به حساب سازمان تامین اجتماعی واریز گردد. سهم رانندگان نیز به میزان ۱۳.۵ درصد از درآمد مقطوع محاسبه شده، گرفته خواهد شد، بیآنکه نیازی به پرداخت اختیاری یا بررسی نیاز واقعی هر راننده باشد.
کارشناسان و فعالان بازار، در این نشست تاکید کردند که با وجود ظاهر حمایتی طرح، این سازوکار بیشتر به منظور جبران کسری بودجه تامین اجتماعی طراحی شده و توجه کافی به شرایط واقعی و تنوع وضعیت رانندگان نشده است. این موضوع باعث نگرانی جدی در صنوف و اکوسیستمهای اقتصادی دیجیتال شده است که ضرورت بازنگری و اصلاح این سیاستها را خواستارند.
دیدگاههای نمایندگان صنوف و پلتفرمها نسبت به بیمه اجباری
هشدار اتاق اصناف ایران درباره چالشهای قانونی و سازوکار اشتغال مستقل
صادق سازگاری، مدیر امور حقوقی اتاق اصناف ایران، در ابتدای نشست تصریح کرد که بیمه اجباری رانندگان موضوعی تأثیرگذار بر گستره وسیعی از مشاغل مستقل است و باید تغییرات مربوطه با در نظر گرفتن واقعیتهای مدل اشتغال و قوانین نظام صنفی هماهنگ باشد. وی نگرانی خود را از این اعلام کرد که تحمیل بیمه اجباری میتواند قوانین جاری را به چالش بکشد و فشارهای اضافی غیرقانونی بر کسبوکارهای سنتی و آنلاین وارد کند.
پیشنهاد پلتفرمها برای بیمه داوطلبانه و نقد طرح اجباری
محمد خلج، مدیرعامل اسنپ، با یادآوری سابقه تعامل مثبت این پلتفرم با سازمان تامین اجتماعی، بیان داشت که اسنپ همواره طرفدار بیمه داوطلبانه و مدلهای متناسب با ماهیت کار رانندگان بوده و نگرانی اصلی این شرکت نحوه اجباری شدن بیمه است. به گفته وی، اعمال بیمه اجباری بدون تفکیک شرایط و ساعات فعالیت رانندگان، افزایش هزینهها و فشار مالی بر آنها و مسافران را به دنبال دارد و میتواند کیفیت خدمات ارائه شده را کاهش دهد.
مصطفی سید حسینی، مدیرعامل تپسی، نیز موافقت خود را با انگیزه اصلی بیمه رانندگان ابراز داشت ولی اجرای یکسان و اجباری این سیاست را ناعادلانه خواند. وی اعلام کرد که رانندگانی که سابقه بیمه دارند یا بازنشسته شدهاند، نیازی به پوشش بیمهای مجدد ندارند و این موضوع باید در قانون لحاظ شود. علاوه بر این، او هشدار داد که اجرای نادرست این طرح ممکن است منجر به کاهش تعداد رانندگان فعال در پلتفرم شده و نرخ سفرهای غیررسمی که فاقد کنترلهای امنیتی و استانداردهای لازم هستند، افزایش یابد.
نگرش حقوقی به تغییرات اجرای بیمه و پیامدهای اقتصادی آن
مهدی شمسایی، معاون حقوقی اسنپ، ضمن اشاره به قانون برنامه هفتم توسعه و بند «چ» ماده ۲۸ آن، تصریح کرد که قانونگذار بیمه رانندگان را اساساً به صورت اختیاری و حمایتی طراحی کرده است، حال آنکه طرح جدید آن را به صورت اجباری تغییر داده که با هدف اولیه قانون در تضاد است. وی تاکید داشت اجرای این سازوکار با مبنا قرار دادن درآمدهای مقطوع ناقص، میتواند سبب افزایش هزینههای خدمات و کاهش فعالیت رانندگان شود که در نهایت به بازگشت بازار به مسیر سفرهای آفلاین ناامن منجر خواهد شد.
نگین انصاری، معاون حقوقی تپسی، ضمن یادآوری اهمیت ثبات و پیشبینیپذیری چارچوبهای قانونی، گفت تغییر سریع و ناگهانی قوانین بیمهای میتواند اعتماد فعالان بازار را کاهش دهد و پیامدهای منفی اقتصادی و اجتماعی در پی داشته باشد. وی افزود که قانون برنامه توسعه یک سند بلندمدت است که نباید به راحتی و بدون توجه به تبعات آن، دچار تغییرات اساسی شود.
تأثیرات احتمالی بیمه اجباری بر اقتصاد دیجیتال و بازار اشتغال پلتفرمی
نمایندگان اتحادیه کسبوکارهای مجازی و انجمن تجارت الکترونیک تهران نیز بر این نکته تاکید کردند که سیاستهای جدید باید بر اساس دادههای واقعی و مشارکت همه ذینفعان تدوین شوند تا ضمن حمایت هدفمند از رانندگان، به ثبات و توسعه پایدار اکوسیستم اقتصاد دیجیتال کمک کنند.
رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، با اشاره به ظرفیتهای بالای اقتصاد پلتفرمی در زمینه ایجاد اشتغال و نوآوری، هشدار داد که مداخلات بدون بررسی عواقب میتواند روند رشد این بخش را متوقف کند و ثبات خدمات آنلاین را مختل نماید.
نیما قاضی، رئیس انجمن تجارت الکترونیک تهران، نیز افزود که رشد اقتصاد دیجیتال نیازمند اعتماد و محیطی با قوانین شفاف و ثابت است و هرگونه تغییر ناگهانی ممکن است جریان سرمایهگذاری را کند کرده و به کاهش کیفیت خدمات بیانجامد.
جمعبندی و راهکارهای پیشنهادی برای بهبود وضعیت بیمه رانندگان پلتفرمها
در مجموع، روند فعلی اجرای بیمه اجباری رانندگان تاکسیهای اینترنتی بدون در نظر گرفتن تنوع فعالیتها و نیازهای مختلف این گروه در معرض نقد جدی است و میتواند به بیثباتی در بازار اقتصاد دیجیتال منجر شود. فعالان حوزه کسبوکارهای آنلاین و نهادهای صنفی معتقدند که سیاستگذاری در این زمینه باید بر پایه دادههای کامل، مشارکت ذینفعان و انعطافپذیری مدل بیمهپردازی باشد.
راهکارهای پیشنهادی عبارتند از تدوین مدلی مبتنی بر بیمه اختیاری برای رانندگان فاقد پوشش بیمهای، ایجاد تسهیلات و مشوقهای مالی جهت مشارکت داوطلبانه، شفافسازی فرآیندهای پرداخت و تخصیص منابع، و در نهایت حفظ توازن بین حمایت از رانندگان، توسعه اشتغال مستقل و تضمین کیفیت و امنیت خدمات پلتفرمها.
گفتوگوهای تخصصی که در نشست اخیر برگزار شد، نقطه آغازی برای شکلدهی به اصلاحات سیاستی است که باید همخوان با واقعیتهای بازاراقتصاد دیجیتال بوده و موجبات رشد پایدار و عدالت در تأمین اجتماعی را فراهم آورد.