تأخیر در اجرای فراخوان عمومی مؤدیان مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۴
طبق قانون بودجه سال ۱۴۰۴، مقرر شده بود که فراخوان عمومی و یکجای تمامی مؤدیان مالیات بر ارزش افزوده تا پایان همان سال اجرایی شود. این طرح که قرار بود تحولی بزرگ در نظام مالیاتی کشور به شمار آید، همچنان پس از گذشت نزدیک به نه ماه از سال، وارد مرحله اجرا نشده است. این تأخیر سبب ایجاد نگرانیهایی در میان مسئولان و نهادهای مرتبط شده است، زیرا عملیاتی نشدن این حکم قانونی میتواند به اختلال در نظام وصول مالیات و تعادل اقتصادی کشور منجر شود.
یکی از اصلیترین دلایل که باعث تعویق اجرای این فراخوان شده، شرایط نامطلوب اقتصادی و پیامدهای جنگ ۱۲ روزه اخیر است که اثرات منفی بر فضای کسب و کار و زیرساختهای مالی کشور به جای گذاشته است. علاوه بر این، نبود آمادگی فنی و میدانی برای فراخوان همزمان تعداد بسیار زیادی از مؤدیان مالیاتی، نقطه ضعف مهمی محسوب میشود که روند ورود سریع و بدون مشکل این مؤدیان به سامانه مالیاتی را دشوار کرده است.
دلایل اساسی تأخیر در اجرای فراخوان مالیات بر ارزش افزوده
یکی از چالشهای عمده در این زمینه، نیاز به زیرساختهای فنی و مدیریتی گستردهای است که بتواند همزمان بیش از ۱۲ میلیون مؤدی را مدیریت کند. در حالی که طی ۱۴ سال گذشته تنها حدود ۴۵۰ تا ۵۰۰ هزار مؤدی مالیاتی در قالب تعدادی محدود فراخوان فعالیت خود را آغاز کردهاند، این حجم عظیم مؤدیان تازهوارد فشار قابل توجهی بر زیرساختها وارد میآورد.
شرایط نامشخص و فشارهای ناشی از تحولات سیاسی و اجتماعی از خرداد تا پایان شهریور نیز باعث شده است که امکان تمدید مهلت اجرای این طرح از طریق اصلاحیه یا متمم بودجه ۱۴۰۴ فراهم نشود. چنین شرایطی وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان امور مالیاتی را ناچار کرده است که به دنبال راهکارهای دیگری برای پیادهسازی این طرح مهم باشند.
راهکار وزارت اقتصاد و سازمان امور مالیاتی برای مدیریت چالشها
در این راستا، سازمان امور مالیاتی با هماهنگی وزیر اقتصاد، درخواست رسمی تمدید یکساله فراخوان عمومی و یکجای مؤدیان مالیات بر ارزش افزوده را به سران قوا ارائه داده است. هدف از این درخواست، جلوگیری از فشار ناگهانی و بیرویه بر سامانه مؤدیان، پیشگیری از بروز بینظمیهای اقتصادی و اجتماعی و کاهش خطاهای احتمالی در فرایند ثبت و وصول مالیات است. این اقدام همچنین به حفظ ثبات فرایند مالیاتی در کشور کمک خواهد کرد.
کارشناسان و مسئولان فعال در حوزه مالیات بر ارزش افزوده، این فراخوان را به عنوان یک نقطهی عطف مهم و یکی از بزرگترین تغییرات نظام مالیاتی ایران معرفی میکنند. با این حال، بسیاری بر این باورند که اجرای اجباری فراخوان در شرایط فعلی که زیرساختهای لازم تکمیل نشده و فضای اقتصادی و اجتماعی آماده نیست، میتواند بیشتر باعث اختلال در نظام مالیاتی شود تا بهبود آن.
نظرات مسئولان درباره اجرای فراخوان مالیات ارزش افزوده
محمدهادی سبحانیان، معاون وزیر اقتصاد، در مورد چالشهای فراخوان یکجای مؤدیان مالیات بر ارزش افزوده اظهار داشت که اجرای همزمان این طرح برای تمامی مؤدیان نه تنها منطقی نیست، بلکه از نظر قابلیت عملیاتی نیز با مشکلات زیادی مواجه است. ایشان تصریح کردند که این فراخوان نمیتواند منفعت چشمگیری برای کشور داشته باشد و در عین حال عملیاتی ساختن آن در شرایط کنونی امکانپذیر نیست.
این اظهارات نشاندهنده آن است که مسئولان وزارت اقتصاد به خوبی مدنظر دارند پروژه بزرگ فراخوان یکجای مالیات بر ارزش افزوده را باید متناسب با توانمندیهای فنی، اقتصادی و اجتماعی کشور و با در نظر گرفتن زیرساختهای لازم به صورت تدریجی و مرحلهای پیش برد تا از پیامدهای منفی احتمالی پیشگیری گردد.
اهمیت زیرساختها و آمادگی اقتصادی برای اجرای موفق فراخوان مالیات
به دلیل گستردگی و اهمیت نظام مالیات ارزش افزوده، فراهم آوردن زیرساختهای فنی، اطلاعاتی و سازمانی ضروری به شمار میرود. اجرای موفق این طرح بدون آمادهسازی کامل سامانهها و آموزش مؤدیان عملاً غیرممکن خواهد بود. علاوه بر بُعد فنی، آمادگی فضای اقتصادی و اجتماعی نیز نقش بخصوصی در اجرای این برنامه اساسی دارد. وجود ثبات اقتصادی و جلوگیری از تحولات ناگهانی میتواند کمک شایانی به کاهش خطاهای احتمالی و روانسازی فرایند وصول مالیات نماید.
گامهای بعدی وزارت اقتصاد و سازمان امور مالیاتی باید بر توسعه زیرساختها، ایجاد هماهنگی میان نهادهای مختلف و اطلاعرسانی گسترده به مؤدیان مالیاتی متمرکز باشد. همچنین، بررسی شرایط اقتصادی و اجتماعی کشور به منظور زمانبندی اجرای این طرح به شکلی که کمترین آسیب را بر اقتصاد کلان و کسبوکارهای کوچک و متوسط وارد کند، از اهمیت بالایی برخوردار است.
جمعبندی و چشمانداز آینده فراخوان عمومی مالیات بر ارزش افزوده
با وجود قانونگذاری و برنامهریزیهای انجام شده برای فراخوان عمومی و یکجای مؤدیان مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۴، چالشهای فنی، اقتصادی و اجتماعی موجب شده است که این طرح هنوز اجرایی نشده و به تعویق بیفتد. درخواست تمدید یکساله این فراخوان از سوی سازمان امور مالیاتی نشاندهنده رویکرد محتاطانه و واقعبینانه مسئولان برای حفظ ثبات نظام مالیاتی و باعث جلوگیری از آسیبهای جدی در اقتصاد کشور است.
بنابراین، برای تحقق اهداف مهم این طرح، باید همچنان بر تقویت زیرساختها و آماده سازی جامع مؤدیان و سازمانهای ذیربط تأکید گردد. همچنین برنامهریزی دقیق و مرحلهای برای اجرای این فراخوان به شکلی که کمترین اختلال را در نظام مالیاتی و بازار اقتصادی به وجود آورد، اهمیت ویژهای دارد. آینده این طرح میتواند تحول بزرگی در نظام مالیاتی ایران ایجاد کند اگر با حوصله و تدبیر کافی پیش برده شود.