اجرای بیمه اجباری محصولات کشاورزی در برنامه هفتم توسعه کشور
در راستای برنامه هفتم توسعه کشور، اهمیت بیمه محصولات کشاورزی به صورت اجباری مورد تاکید قرار گرفته است. هدف اصلی این طرح کاهش خسارتهای طبیعی و غیرطبیعی در بخش کشاورزی و حمایت از کشاورزان است تا امنیت اقتصادی آنها تضمین شود. بیمه فراگیر گندم، به عنوان یکی از محصولات استراتژیک کشاورزی، از مهمترین بخشهای این برنامه است که اجرای آن برای تمامی کشاورزان الزامی شده است.
اجرای این طرح از طریق صندوق بیمه کشاورزی و در جهت تحقق ماده ۳۳ قانون برنامه هفتم توسعه کشور انجام میشود. صندوق بیمه کشاورزی مکلف شده است تا کلیه اراضی گندم کشور را تحت پوشش بیمه قرار دهد و با این اقدام، به کاهش ریسکهای مالی کشاورزان در مواجهه با خسارات احتمالی کمک نماید.
جزییات بیمه اجباری گندم و نحوه پرداخت حق بیمه
معاون بیمه صندوق بیمه کشاورزی، محمدجواد شمسزاده، درباره نحوه اجرای بیمه فراگیر گندم توضیح داده است. وی بیان کرده است که این بیمه نه تنها بر حسب خواست صندوق، بلکه به دلیل الزام بند (ح) ماده ۳۳ برنامه هفتم توسعه انجام میشود. به طور مشخص، حق بیمه برای هر هکتار گندم دیم معادل ۵۵۸ هزار تومان و برای هر هکتار گندم آبی معادل ۹۴۳ هزار تومان تعیین شده است.
کشاورزان باید مساحت زمینهای زراعی خود را در این اعداد ضرب کنند تا حق بیمه سهم خود را محاسبه کنند. پس از آن، بانک عامل مبلغ مربوط به حق بیمه را از حساب کشاورز برداشت کرده و باقیمانده مبلغ خرید تضمینی گندم را به حساب آنان واریز میکند.
پرداخت غرامت به کشاورزان خسارت دیده
در رابطه با نحوه پرداخت غرامت به کشاورزان، شمسزاده اعلام کرده است که پس از تعیین و پرداخت حق بیمه به صندوق بیمه کشاورزی، روند ارزیابی خسارات با استفاده از بررسیهای میدانی و نقشههای سنجش از دور آغاز میشود. پس از تایید خسارت، مبلغ غرامت مستقیماً به حساب بیمهگذاران واریز میشود تا از مشکلات مالی آنها جلوگیری شود.
نگاهی به چالشها و مسائل بیمه گندمکاران
علی قلی ایمانی، مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران، به چالشهای بیمهگری کشاورزان اشاره کرده است. وی تصریح میکند که با وجود تعیین قیمت خرید تضمینی گندم در سال زراعی گذشته (۲۱,۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم)، بخش قابل توجهی از حق بیمه بیمه فراگیر از این مبلغ کسر شده است. همچنین، مبلغ خرید تضمینی گندم به حساب کشاورزان واریز شده اما در بخشی از آن مسدود باقی میماند تا موضوع حق بیمه مشخص شود.
برای سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نیز قیمت خرید تضمینی گندم مبلغ ۳۰,۱۳۵ تومان به تصویب رسیده که ۶۳۵ تومان آن برای حق بیمه کسر خواهد شد. این موضوع موجب شده تا رقم نهایی پرداختی برای هر کیلوگرم گندم تحویلی به دولت حدود ۲۹,۵۰۰ تومان باشد.
تاثیر بر گندم دوروم و مقاومت در برابر کسر حق بیمه
ایمانی در خصوص گندم دوروم که برای مصارف غیرخبازی تولید میشود، یادآور شده است که این نوع گندم همواره قیمتی حدود ۱۰ درصد بیشتر از گندم معمولی داشته است و در سال زراعی جاری قیمت آن به ۳۲,۳۵۰ تومان در هر کیلوگرم میرسد.
وی همچنین به ضعف ضمانت اجرایی در کسر حق بیمه از کشاورزان اشاره کرده و ابراز نگرانی کرده است که این رویه میتواند در سالهای آینده نیز تکرار شود؛ چرا که ضمانت قانونی قوی برای جلوگیری از مسدود شدن بخشی از مطالبات کشاورزان وجود ندارد.
نحوه محاسبه حق بیمه و پیشنهادهای بنیاد ملی گندمکاران
ایمانی در نقد نحوه محاسبه حق بیمه تاکید کرده است که کسر ثابت ۶۳۵ تومان به ازای هر کیلوگرم گندم ناعادلانه است و متناسب با عملکرد محصول در هر هکتار تغییر میکند. به طور مثال، برداشت یک هکتار گندم آبی میتواند تا ۴ تن باشد که این میزان، به معنای کسر بیش از ۹۰۰ تومان حق بیمه برای هر کیلوگرم است. برای گندم دیم نیز این مبلغ حدود ۵۷۵ تومان است که نشاندهنده بار مالی قابل توجه برای کشاورزان است.
بنیاد ملی گندمکاران پیشنهاد داده است که برای تقویت صندوق بیمه محصولات کشاورزی، بخشی از درآمدهای حاصل شده از صادرات و واردات محصولات کشاورزی به این صندوق اختصاص یابد. این اقدام میتواند سهم دولت و کشاورزان در تامین منابع بیمه را متوازن کند و کمک شایانی به جبران خسارات احتمالی نماید.
همچنین، وی بر لزوم افزایش بودجه اختصاص یافته برای جبران خسارات طبیعی و غیرطبیعی تأکید کرده است. به عنوان نمونه منابع فعلی برای جبران خسارت ۱۰۰ درصدی تنها حدود ۱۰ میلیون تومان برای هر هکتار زمین آبی و ۳ میلیون تومان برای اراضی دیم است که برای جبران کامل خسارات ناکافی به نظر میرسد.
لزوم فرهنگسازی در زمینه بیمه محصولات کشاورزی
ایمانی در پایان سخنان خود بر اهمیت فرهنگسازی بین کشاورزان جهت پذیرش و پرداخت حق بیمه تأکید کرد. به باور او، اطلاعرسانی درباره مزایای بیمه و پیامدهای عدم استفاده از آن نقش محوری در افزایش انگیزه کشاورزان برای مشارکت در این طرح دارد. بدین ترتیب، ضمن کاهش ریسکهای اقتصادی، امنیت مالی کشاورزان نیز افزایش مییابد و بخش کشاورزی کشور توسعه پایدارتری خواهد داشت.
نتیجهگیری
اجرای بیمه اجباری محصولات کشاورزی به ویژه گندم گامی مهم در جهت حمایت از کشاورزان و تضمین بهرهوری پایدار در حوزه کشاورزی کشور است. علیرغم چالشهایی مانند نحوه کسر حق بیمه و مسائل مربوط به تسویه مطالبات، این طرح میتواند با اصلاحات لازم و افزایش منابع صندوق بیمه و همراهی مسئولان و کشاورزان، به موفقیتهای قابل توجهی دست یابد. فرهنگسازی و تقویت ضمانتهای اجرایی نیز از مهمترین پیشنیازهای این فرآیند است تا کشاورزان بهتر بتوانند از مزایای بیمه بهرهمند شوند و مخاطرات طبیعی را به حداقل برسانند.