راه اندازی سامانه اعتباری عرضه و تقاضای گواهی اسقاط

اهمیت اسقاط خودروهای فرسوده در بهبود شرایط حمل‌ونقل کشور

اسقاط خودروهای فرسوده یکی از راهکارهای کلیدی برای بهبود کیفیت حمل‌ونقل، کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی و افزایش ایمنی در جاده‌ها به شمار می‌آید. با افزایش عمر مفید خودروها، تعداد خودروهای فرسوده در کشور به شکل قابل توجهی افزایش یافته است که این موضوع فشار مضاعفی بر نظام حمل‌ونقل و محیط زیست وارد می‌کند. به همین دلیل، دولت و نهادهای مرتبط از جمله وزارت صنعت، معدن و تجارت توجه ویژه‌ای به سیاست‌های اسقاط خودروهای فرسوده نشان داده‌اند.

در سال‌های اخیر، اجرای برنامه‌های اسقاط خودروهای فرسوده با هدف نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و حمایت از تولید خودروهای نوین توسعه یافته است. این طرح‌ها نه تنها به کاهش مصرف سوخت و آلودگی‌های ناشی از خودروهای فرسوده کمک می‌کنند، بلکه از نظر اقتصادی نیز با تقویت تولید داخلی و ایجاد فرصت‌های شغلی تاثیرگذار هستند. روند اخیر اسقاط خودروهای فرسوده نشان می‌دهد که دولت ایران عزم خود را برای پیشبرد این سیاست‌ها جزم کرده و برنامه‌های متعددی برای ارتقاء این فرآیند در دستور کار دارد.

روند اسقاط خودروهای فرسوده: از آغاز تا وضعیت کنونی

مطابق گزارش رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱، تنها حدود ۱۴ هزار دستگاه خودروی فرسوده اسقاط شده است. اما از سال ۱۴۰۲ با تصویب آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو این روند به طور چشمگیری افزایش یافت و تاکنون نزدیک به ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو فرسوده اسقاط شده است.

سال ۱۴۰۳ را می‌توان نقطه عطفی در روند اسقاط خودروهای فرسوده دانست؛ چرا که در این سال تعداد ۳۴۹ هزار خودروی فرسوده اسقاط شد و به طور متوسط روزانه ۹۵۰ دستگاه خودرو از رده خارج گردید. البته در سال ۱۴۰۴، این روند در مقطعی با کاهش همراه بود، اما در حال حاضر اسقاط خودروهای فرسوده به تدریج به سرعت سابق خود بازگشته و پیش‌بینی می‌شود روزانه حدود ۹۰۰ دستگاه خودرو از رده خارج شود.

دلایل نوسانات در روند اسقاط خودروهای فرسوده

یکی از مهم‌ترین دلایلی که موجب کاهش موقت روند اسقاط خودروهای فرسوده در اوایل سال ۱۴۰۴ شد، مسئله «محل مصرف گواهی‌های اسقاط» بود. این گواهی‌ها طبق قوانین، به تولیدکنندگان و واردکنندگان خودرو اجازه می‌دهد تا به ازای هر تعداد مشخصی خودرو، خودروهای فرسوده را اسقاط کنند. مشکل این بود که مراکز اسقاط خودرو دسترسی مناسبی به مصرف این گواهی‌ها نداشتند، زیرا سرمایه‌گذاری وسیعی در این مراکز شده بود اما بازار مناسبی برای گواهی‌ها وجود نداشت.

به همین دلیل، سرمایه‌گذاری مراکز اسقاط در اسقاط خودروهای فرسوده به نوعی دچار ریسک شد. علاوه بر آن، راه‌اندازی و اختلالات در وب‌سرویس مشترک میان ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و نیروی انتظامی نیز موجب کاهش موقت روند اسقاط شد. با این حال، از تیرماه سال جاری، روند اسقاط خودروهای فرسوده به روند صعودی بازگشته و رشد ۱۰۰ درصدی در این حوزه مشاهده شده است.

آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو و ضرورت بازنگری آن

آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو که انتهای سال ۱۴۰۲ تصویب و ابلاغ شد، نقش مهمی در نظام‌مند کردن فرایند اسقاط خودروهای فرسوده ایفا می‌کند. بر اساس این آیین‌نامه، تعهد سالانه اسقاط خودروهای فرسوده برای سال ۱۴۰۳ به میزان ۵۰۰ هزار دستگاه در برنامه هفتم توسعه تعیین شده است. با این حال، این هدفگذاری دقیقا در متن آیین‌نامه سال گذشته تعریف نشده بود و نیازمند بازنگری و اصلاح است.

رئیس ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل ایدرو تاکید داشته که اصلاح و بازنگری این آیین‌نامه در دستور کار قرار گرفته است. محورهای اصلی اصلاحات، تعیین ضرایب صحیح اسقاط به ازای هر خودرو تولیدی یا وارداتی و همچنین گنجاندن کاربری‌های جدید خودروهای فرسوده مانند خودروهای امدادی و تجاری می‌باشد. این اصلاحات می‌تواند به بهبود عملکرد سامانه اسقاط کمک کرده و اهداف برنامه‌های توسعه را تسهیل نماید.

تأثیر مسائل مالی و نقدینگی مراکز اسقاط در روند اسقاط

با توجه به اینکه سال گذشته در برخی مراکز اسقاط خودروهای فرسوده، مازاد گواهی اسقاط وجود داشت، مشکلات نقدینگی به وجود آمد. بسیاری از مراکز به دلیل عدم دریافت مطالباتشان از خودروسازان با کمبود منابع مالی مواجه شدند و این امر توانایی آنها در ادامه فرآیند اسقاط را محدود کرد.

با پیگیری‌های انجام شده، خودروسازان در حال پرداخت بدهی‌های معوق به این مراکز هستند که انتظار می‌رود با تسویه این مطالبات، روند اسقاط خودروهای فرسوده با سرعت بیشتری ادامه پیدا کند و به تدریج به اهداف تعیین شده برسد.

سامانه اعتباری و تسهیل فرآیند عرضه و تقاضا گواهی‌های اسقاط

یکی از اقدامات مهم برای بهبود مدیریت فرآیند اسقاط خودروهای فرسوده، راه‌اندازی سامانه اعتباری توسط ستاد نوسازی ناوگان حمل‌ونقل وزارت صنعت، معدن و تجارت است. این سامانه بستری را فراهم کرده که تمامی فرایندهای مرتبط با عرضه و تقاضای گواهی‌های اسقاط در آن ثبت و مدیریت می‌شود.

این پلتفرم باعث شده تا خودروسازان بتوانند با توجه به وضعیت مالی و نقدینگی خود، به سادگی گواهی‌های اسقاط مورد نیاز را تهیه کرده و فرایند شماره‌گذاری خودروهای تولیدی خود را به شکل روان‌تر پیش ببرند. چنین سازوکاری موجبات ثبات و سرعت‌بخشی به پیشبرد فرایند اسقاط خودروهای فرسوده را فراهم خواهد کرد.

جمع‌بندی و چشم‌انداز آینده اسقاط خودروهای فرسوده در کشور

اسقاط خودروهای فرسوده به عنوان یکی از ارکان حیاتی نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و ارتقاء سلامت محیط زیست، در سال‌های اخیر جان تازه‌ای یافته و برنامه‌ریزی‌های موثر و برنامه هفتم توسعه، چشم‌انداز روشنی را پیش‌روی این حوزه قرار داده است. با وجود موانع مالی و اجرایی که تا کنون دیده شده است، اقدامات اصلاحی در آیین‌نامه‌های مرتبط، حمایت‌های مالی و توسعه زیرساخت‌های سامانه‌های مدیریت گواهی اسقاط نشان می‌دهند که دولت در مسیر تحقق اهداف تعیین شده مصمم است.

پیشرفت مستمر در روند اسقاط خودروهای فرسوده نه تنها به کاهش آلودگی هوا و بهبود کیفیت ناوگان کمک می‌کند، بلکه به افزایش تولید خودروهای جدید و ایجاد اشتغال پایدار در صنعت خودرو می‌انجامد. بدین ترتیب، انتظار می‌رود در ماه‌ها و سال‌های آینده شاهد تسریع فرایند اسقاط و تحقق اهداف تعریف شده برای نوسازی حمل‌ونقل کشور باشیم.